تیشه بر ریشه تاریخ؛ خانه ثبت ملی امینلشکر توسط شهرداری تخریب شد
وقتی قانون، مانعِ بولدوزرهای شهرداری منطقه ۱۲ نشد.
تخریب خانه امینلشکر؛ فاجعهای در قلب تهران و تهدیدی جدی برای میراث فرهنگی پایتخت
بنا بر گزارش کمیته پیگیری خانههای تاریخی، عمارت تاریخی امینلشکر که در فهرست میراث ملی کشور به ثبت رسیده بود، در اقدامی تأملبرانگیز توسط شهرداری منطقه ۱۲تخریب شد!
تخریب خانهی تاریخی امینلشکر توسط شهرداری منطقه ۱۲، بار دیگر پرده از بحران عمیق مدیریت شهری در مواجهه با میراث فرهنگی برداشت. در حالی که تهران با فرسایش شدید هویت و حافظه جمعی دست و پنجه نرم میکند، نابودی این اثر ارزشمند در محله عودلاجان، موجی از خشم و انتقاد را میان کارشناسان، فعالان میراث فرهنگی و شهروندان تهرانی برانگیخته است.
این اقدام، آینهی تمامنمای تداوم روند میراثستیزی و ناتوانی ساختارهای نظارتی در حفاظت از هویت تاریخی پایتخت به شمار میرود؛ روندی ویرانگر که در صورت سکوت مراجع نظارتی، میتواند آیندهی اندک بازماندههای بافت تاریخی تهران را با تهدیدی جدی مواجه کند.
تخریب غیرقانونی اثر ثبت ملی؛ نقض آشکار قانون
خانه تاریخی امینلشکر بخشی از هویت معماری و تاریخ اجتماعی تهران بود که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده بود. مطابق ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی، هرگونه تخریب، آسیبرسانی یا دخل و تصرف غیرمجاز در آثار ثبت ملی جرم محسوب میشود و مرتکبان آن مشمول پیگرد قانونی هستند. با این حال، شهرداری منطقه ۱۲ بدون اخذ مجوز قانونی از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، اقدام به تخریب کامل این بنای واجد ارزش کرده است.
کارشناسان حقوقی و متخصصان میراث فرهنگی تأکید دارند که این اقدام، نقض صریح قوانین بالادستی، ضوابط حفاظتی بافتهای تاریخی و بیاعتنایی آشکار به جایگاه نهاد متولی حفاظت از میراث فرهنگی کشور است. به باور آنان، چنین تخریبهایی نه یک خطای موردی، بلکه نشانهای نگرانکننده از شکلگیری یک بدعت خطرناک در مدیریت شهری تهران است. هشداری صریح که اگر امروز با پاسخی قاطع مواجه نشود، امنیت لرزان سایر بناهای تاریخی پایتخت را نیز برای همیشه از بین خواهد برد.
سایه سنگین انفعال بر شورای شهر تهران
در این پرونده، دامنه تقصیر تنها به شهرداری تهران محدود نمیشود؛ بلکه نوک پیکان انتقاد، شورای اسلامی شهر تهران را بهعنوان «چشم ناظر پایتخت» نشانه رفته است نهادی که مطابق وظایف قانونی خود باید بر عملکرد شهرداری نظارت مؤثر داشته باشد. با این حال، تکرار تخریب بناهای تاریخی در پایتخت نشان میدهد این نظارت یا وجود نداشته، یا به شکلی معنادار دچار سکوت و انفعال بوده است.فعالان میراث فرهنگی تأکید میکنند تا زمانی که شورای شهر تهران در برابر چنین تخلفاتی موضع شفاف و قاطع اتخاذ نکند، ثبت ملی بناها عملاً به عنوانی تشریفاتی و فاقد ضمانت اجرایی تقلیل خواهد یافت و شهرداری نیز خود را ملزم به رعایت ضوابط میراثی نخواهد دانست.
پرسش بنیادین و بیپاسخ اینجاست: چگونه در منطقهای که «قلب تاریخی تهران» نامیده میشود، بولدوزرها بیواهمه میتازند و نهادهای نظارتی در خواب غفلتاند؟
تکرار اینگونه وقایع نشان میدهد که یا نظارت بر عملکرد شهرداری مناطق بهشدت تضعیف شده، یا ارادهای جدی برای مقابله با میراثستیزی وجود ندارد.
عودلاجان؛ حافظهای که پاک میشود
کارشناسان هشدار میدهند تخریب خانه امینلشگر صرفاً از بین رفتن یک ساختمان تاریخی نیست، بلکه حذف بخشی از حافظه جمعی و هویت تاریخی تهران است؛ هویتی که در سالهای اخیر زیر فشار پروژههای عمرانی و تصمیمات فاقد رویکرد فرهنگی، بهتدریج در حال نابودی است. محله عودلاجان، بهعنوان یکی از کهنترین محلات تهران، این ظرفیت را دارد که همچون یک «موزه زنده شهری» ایفای نقش کند و به یکی از قطبهای گردشگری تاریخی پایتخت تبدیل شود. با این حال، آنچه امروز در این محدوده جریان دارد، تصمیماتی است که فاقد حداقل نگاه فرهنگی، تاریخی و باستانشناختی است.
ادامه این روند، نهتنها فرصتهای توسعه گردشگری فرهنگی تهران را از میان میبرد، بلکه هویت شهری پایتخت را نیز بهتدریج دچار فرسایش و بیمعنایی میکند.
مطالبات فوری از مراجع قضایی و نظارتی
در پی تخریب خانه تاریخی امینلشکر ، کنشگران و دلسوزان میراث فرهنگی خواستار اقدامات فوری و تحقق مطالبات زیر شدهاند:
-
پاسخگویی شفاف: شهرداری تهران باید دلایل فنی و مستندات قانونی خود (در صورت وجود) برای این اقدام را بهصورت عمومی منتشر کند.
-
ورود مدعیالعموم: با توجه به ثبت ملی بودن اثر، ورود دادستانی بهعنوان مدعیالعموم برای بررسی جرم صورتگرفته ضروری است.
-
گزارش نظارتی شورا: شورای شهر تهران باید در اسرع وقت، گزارش عملکرد نظارتی خود درباره شهرداری منطقه ۱۲ را به افکار عمومی ارائه دهد.
-
توقف مداخلات در بافت تاریخی: تا زمان شفافسازی کامل، هرگونه عملیات ساختمانی و تخریبی در محدوده تاریخی عودلاجان باید متوقف شود.
منبع خبر: کمیته پیگیری خانههای تاریخی | عکس: کمیته پیگیری خانههای تاریخی و خبرگزاری رکنا
